Đăng kiểm xe ô tô – cần sự thay đổi lớn

Nguồn : fb Nguyễn Huy Cường.

(Về quy định đăng kiểm xe cơ giới – Bài dài xin lỗi các bạn ưa giải trí)

Để tránh quá dài dòng tôi xin xoáy mạnh vào 02 chủng xe cụ thể để làm cơ sở trao đổi. Chiếc xe số 1 trong ảnh kèm theo bài này xe Lexus Rx 350 là của hãng Toyota. Một trong những chủng xe hàng đầu của Nhật Bản.
Chiếc xe số 2 là xe Mercedes LGs 400 Matic. Những chiếc xe trong ảnh này sản xuất năm 2013.Trị giá (xe đã qua sử dụng) khoảng 2,2 đến hơn ba tỷ VND). Theo luật đăng kiểm VN nó nằm trong quy định mỗi năm một lần phải “đăng kiểm” từ đây. Nói rõ hơn để các bạn ít biết về ô tô hiểu thêm là đến đó, vài nhân viên xem lại vài bộ phận rồi quyết định cho nó được chạy tiếp hay phải vào kho. Mỗi lần đăng kiểm nhanh nhất là mất một buổi. Số tiền cho tất các loại phí chừng gần 2.000.000 đồng.Nhiều loại xe khác mỗi lần đăng kiểm có thể tốn 5 triệu đồng . Rút kinh nghiệm những stt về những vấn đề vỹ mô, một số bạn đọc khó nắm được nội dung cụ thể nên làn này tôi viết rõ hơn cái cơ sở, sau đó ta bàn tiếp.

Dưới đây là 04 nét về xe này :
1. Nó là chủng xe hạng nhất của hai cường quốc xe hơi hàng đầu thế giới là Nhật Bản và Đức.Thương hiệu của nó được lịch sử chứng nhận. Nguyên thủ nhiều nước và gia đình họ dùng xe của hai hãng này.

2. Giá của nó, dù đã dùng 7 năm nhưng hiện nay có giá từ hai tỷ đến gần ba tỷ đồng tùy loại Giá tiền này mua được ba chiếc xe mới của các hãng khác. Cần biết hiện nay ở thị trường Việt Nam có khoảng 30 loại xe mới tinh trị giá dưới một tỷ đồng.

3. Về độ bền, những ai biết nhiều về xe, phải thấy nếu bây giờ cùng xuất phát sử dụng 10 năm nữa những xe này vẫn ổn định (trừ lốp xe, xăng nhớt phải thay khi đến kỳ). Nó “ăn đứt” một số xe như xe Chevolet 7 chỗ, Isuzu, Huyndai mới tinh có giá dưới 1 tỷ VND hôm nay vừa xuất xưởng.

4. Về độ an toàn, Thương hiệu này khẳng định nó là số 1. Số 1 trong khoảng 60 năm nay. Không tranh cãi.

Sơ sơ như vậy.
Trong đời sống, có nhiều cách thẩm định hoặc khẳng định trị giá của chiếc xe. Nhân gian có câu ngạn ngữ “Người mua có thể nhầm nhưng người bán không bao giờ nhầm”. Giá tiền là một đại lượng đóng dấu giá trị sản phẩm rõ nhất, từ mớ rau muống trở lên đến cái xe hơi. Giá cái xe 7 tuổi giá vẫn gấp đôi gấp ba, thậm chí gấp 15 cái xe mới tinh thì nó có nhiều ý nghĩa. (chiếc Mercedess nêu trên mua được 6 chiếc xe Huyndai i 10 phổ biến hiện nay.
Từ đó, cần hiểu những người bỏ ra hơn hai tỷ mua chiếc xe cũ đời 2013 không ai dại cả.

Nhưng :
Riêng “Ông đăng kiểm” bất chấp, ông cho tất cả vào một rọ: Họ tính tuổi xe như tuổi trâu, bò.
Cho nên, cụ thể là 02 chủng xe trên. Còn dùng ổn định ít nhất là 10 năm nữa, nếu giữ gìn thì 20 năm nữa vẫn tốt nhưng cứ “đến hẹn lại lên”. Mỗi năm một lần phải trình diện, nộp gần hai triệu, “Kiểm” sơ sơ rồi về 100 % xe này đi đăng kiểm đều ok cả. Trên đây tôi lấy vài hình ảnh rõ nét thôi, chứ còn nhiều chuyện nữa.
Ví dụ chiếc Lexus Rx 350 đời 2008 (ảnh 3 và 4) ngoài thị trường xấp xỉ 1 tỷ VND nhưng chỉ sáu tháng đã phải đi đăng kiểm lại. chiếc xe này còn dùng tốt ít nhất là 20 năm nữa và phải đi đăng kiểm 40 lần. Cùng ví dụ kiểu này, theo luật đăng kiểm hiện nay một chiến Mercedes Maybach S 600 đời 1017 (ảnh 5) có giá mười bốn tỷ đồng , số tiền đủ mua 12 chiếc Toyota Fortuner mới ra lò nhưng “Ông đăng kiểm” chỉ cho chạy … hai mươi tháng. Hết là phải đi …đăng kiểm lại. Và chiếc xe này dư đủ điều kiện chạy 30 năm nữa trên thực tế nhưng sẽ phải đăng kiểm khoảng …năm mươi lần.

Điều gì sẽ xảy ra.
Khoảng năm 2000 tôi viết bài “Tháo gỡ những thứ vô dụng” đăng trên báo SGGP, một số bài nữa trên báo Người Lao Động và Tuổi trẻ nêu một hiện tượng tương tự là cái giấy phép lái xe , loại B2 chỉ được 3 năm, sau đó phải thi lại.
Có những người trong đời lái xe phải cấp lại…mươi lần. Thậm vô lý khi một tay lái sau 10 năm cầm lái nay lại “Mù chữ lái”, phải thi lại. Sau vài lần tôi….khóc, mẹ Nhà nước đã cho bú bằng cách nâng khung hiệu lực giấy phép lái xe lên 5 năm rồi 10 năm như bây giờ. (vẫn vô lý, Giấy phép lái xe thực ra là một chứng chỉ nghề, ghi nhận họ có đủ điều kiện lái xe lâu dài)

Trở lại chuyện đăng kiểm
Hiện nước ta có hơn ba triệu xe, chỉ cần lấy một nửa số này, loại có tuổi thọ trên 7 năm , nếu gom trong quỹ thời gian 10 năm , mỗi xe phải mất 10 lần đến 15 lần đi đăng kiểm và bình quân chi hết khoảng hai chục triệu các loại phí, lệ phí. Đó là một năng lực xã hội rất lớn. Tổng số tiền tôi quy ra từ 02 khoản trong 10 năm: Tiền đóng góp và tiền nửa công lao động, trừ những thứ coi là “có lý” ra, mỗi xe mất “Oan” khoảng 5 triệu thôi, thì gần hai triệu đầu đầu xe cũ theo ước lượng trên sẽ mất, xin viết bằng chữ: vài chục ngàn tỷ đồng!. Nếu, có một quy định hợp lý hơn, ví dụ sau đoạn đầu, xe mới nay 05 năm một lần đăng kiểm thì số tiền giới sử dụng xe, doanh nghiệp xe sẽ tiết kiệm được lối chục ngàn tỷ đồng!. Cùng lúc đó, cộng đồng dành ra được vài triệu công lao động để làm việc khác.

Đăng kiểm, đăng gì? – Nội dung đăng kiểm gồm khoảng 6 tình tiết chính gồm:
1.Đo lượng khí thải để đánh giá chất lượng động cơ.
2.Nhấp phanh (thắng) thử để coi hiệu lực của phanh.
3.Lay bánh xe để kiểm tra cơ cấu cầu.
4.Kiểm tra độ maxat của lốp xe
5.Đo độ sáng để kiểm tra đèn.
.
Chúng ta dễ dàng nhận thấy 04 yếu tố sau đều là những yếu tố dễ biến động.
Có thể ở chỗ đăng kiểm thì tốt, ra đến cổng thì đã hư hỏng. Nhà xe sẽ phải tự khắc phục để vận hành, không thể chờ hết hạn đăng kiểm làm gì cả. (yếu tố thứ nhất thì cần biết, hiện những chiếc xe Peugeot của Pháp, hiệu 404 sản xuất từ 1960 có chiếc vẫn tốt , có chiếc vẫn “ngon” thì chiếc Luxus Rx 350 đời 2008 kia còn lâu mới lọt khí) Nếu chiếc Nisan Bluebird đời 1988 còn dùng được, được “hưởng” khung thời gian 6 tháng một lần, đương nhiên người ta đã thấy là nó chạy ổn định trong ít nhất 32 năm thì chiếc xe Mazda X 5 hiện nay có thể chạy ổn định đến năm 2050 hoặc hơn chưa hề gì.

Chức năng, sứ mệnh gì?.
Cách kiểm tra, tiêu chí đánh giá kiểu hiện nay có lẽ ông đăng kiểm lấn sân sang địa giới của ông thợ sửa xe.
Những quy ước trên có giá trị khoa học rất thấp. Từ lần đăng kiểm nay đến lần sau có thể phải thay lốp, bóng đèn vài lần nếu hư hại chứ không cần phải chờ đến lúc đăng kiểm mới vận hành được. Còn một khía cạnh nữa, là với chiếc xe Mercedes, BMW, Mazda, Camry mới tinh chẳng hạn, trị giá 1,4 đến 15 tỷ đồng, Nhà đăng kiểm KHÔNG CÓ TƯ CÁCH GÌ “cho” nó chạy 30 hay 60 tháng cả trong khi nó có thể vận hành 300 tháng chưa hề gì !.
Đến đây, có thể nói những quy tắc đăng kiểm, quy định thời hạn, cách thức đăng kiểm đều “Có vấn đề”. Vấn đề là, nó như “Triết lý bán lẻ” , mỗi người thiệt thòi chút xíu, không ai thắc mắc, cứ thế mà làm nên “Ông đăng kiểm” cứ thế mà thu. Thế là ông tự cho ông cái quyền mà ông không có. Cái quyền ấy triệt tiêu nhiều năng lực xã hội.

Ông tạo nên những quy ước không sát. Bản thân tôi, không có may mắn để có 2 chủng xe trong ảnh, chỉ có chiếc “xe cỏ” thôi, là chiếc Ford Laser đời 2003 trong ảnh 6. Từ năm 2015 đến giờ, xe đã chạy hơn 250.000 km, bằng 8 vòng quanh trái đất nhưng cứ 6 tháng một lần, phải đăng kiểm. Mười lần gần đây cứ đến hẹn lại lên, mất một buổi sớm và gần hai triệu bạc, vào rồi ra, chạy tiếp, không hề gì, máy êm ru, an toàn, hoàn hảo.
Cái xe vẫn thế, vẫn êm ái, quay tít, an toàn. Tết rồi làm một lèo từ Sài Gòn ra bắc xong, chạy tiếp gần 6000 km nữa rồi, tổng hành trình bằng từ Sài Gòn sang Tokyo, không sao nhưng cứ sáu tháng một lần, phải đăng kiểm.

Đến đây chúng ta cần thấy có hai vấn đề :
1. Những quy định về đăng kiểm hiện nay không sát thực, cần điều chỉnh.
2. Khi điều chỉnh cần chú ý đến nhiều yếu tố ngoài yếu tố “Thời gian”

Về Pháp lý :
Nếu nhìn tỉ lệ xe bị tai nạn do TÍNH NĂNG KỸ THUẬT XE không bảo đảm chỉ chiếm một phần ngàn xe (Nghĩa là có thể quy lỗi cho bên đăng kiểm). Trong một trăm cái xe diện trên, khi xảy ra tai nạn còn cộng thêm vài yếu tố khác như tinh thần, hành vi tài xế, yếu tố mặt đường, yếu tố tạo nên bởi xe khác. Chưa thấy trường hợp nào khi xảy ra tai nạn lôi được ông đăng kiểm nào ra chịu trách nhiệm cả. “Ông đăng kiểm” hiện nay giống như một loại chức năng xã hội kiểu “Không có thì thiếu có thì thừa” vậy!

Nhưng quyền ông to lắm.
Cứ thử quá thời hạn 15 ngày mới đi đăng kiểm xem, biết nhau ngay!. (Khung thời gian 15 ngày của mỗi người rất nhiều, ví như nằm bệnh viện đột xuất, đi nước ngoài có phát sinh thời gian hoặc công tác đột xuất xa nhà nên đến hẹn không về ngay được.) Nhưng phạt rất nặng.

Tóm lại việc đăng kiểm xe cơ giới hiện nay có 5 vấn đề :

1. Nội dung đăng kiểm nằm ngoài yếu tố bảo đảm xe hoạt động. Nhà xe không thể sử dụng xe theo “ok” của nhà đăng kiểm, hư hỏng vẫn phải sửa chữa, điều chỉnh giữa hai lần đăng kiểm.

2. Thời gian ấn định rất chông chênh. Cái xe có thể chạy 10 năm an toàn thì “Cho” hai năm, một năm, thậm chí 6 tháng.

3. Sự hư hao của xe phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố nhưng hạn định hiện nay chỉ “Căn” vào yếu tố thời gian. Xe hơi là loại máy công cụ khi hoạt động sinh nhiệt và các hao mòn khác, nên cùng là một năm, xe chạy 1000 km khác hẳn xe chạy 50.000 km (Taxi chẳng hạn) nên hiện chưa có những quy định hợp lý. Thậm chí có xe trong hạn định một năm, kể từ lúc đăng kiểm trước không dùng, lưu kho nhưng đến hạn vẫn phải đăng kiểm, rất tốn kém.

4. Chủng loại xe, xuất xứ xe, thương hiệu cùng giá trị công nghệ người ta đạt được không phải chuyện đùa nên việc ‘phớt “ tất cả là thiếu thực tế.

5. Có rất, rất nhiều biện pháp khoa học, hợp lý để đỡ hao tiền, tốn của, hại thời gian của xã hội như nói trên nhưng không được xem xét, nghiên cứu.

KIÊN NGHỊ :
Bài viết này tôi hy vọng như một gợi mở cho báo chí chính thống cùng các chuyên gia, các kênh truyền thông vào cuộc tập trung làm rõ, tháo gỡ những điều phi lý để đất nước ngày càng đổi mới, đổi mới nhiều mặt, góp phần cho phát triển bền vững. Kết lại tôi mạnh dạn nêu 5 kiến nghị dưới đây.

I. Chia các loại xe ra hai nhóm xuất xứ :
Nhóm 1 : Những quốc gia có bề dầy, uy tín công nghệ xe như Đức, Nhật, Mỹ, Hàn Quốc ….
Nhóm 2 : Những nước còn lại.

II. Đặc định những loại xe trên thực tế có độ bền cao, giá trị lớn (ở nhóm 1) miễn đăng kiểm 05 năm cho xe xuất xưởng.
Sau đó được áp dụng 5 lần mỗi lần ba năm. Sau hết áp dụng mỗi năm một lần.Bỏ hẳn hạn ngạch 6 tháng, ba tháng một lần.
Thay vào việc đăng kiểm buộc hãng sản xuất, nhập khẩu PHẢI CAM KẾT sản phẩm đủ an toàn khi vận hành bằng hơn hai lần hạn ngạch đầu ( là 10 năm).
Trong thời gian đó, nếu xảy ra lỗi thiết kế, lỗi công nghệ dẫn đến việc mất an toàn sẽ có mức phạt thật cao hoặc buộc dừng thông thương.
Với xe nhóm 2 Miễn đăng kiểm 03 năm đầu. Về sau áp dụng khung thời gian 02 năm cho 5 lần sau. Sau đó, mỗi năm một lần. Nếu có công thức đo “Độ phiền” thì với xe nhóm 2 giảm đi 50% số lần đi đăng kiểm.

III. Các nhà lập pháp sớm có thiết chế áp dụng cho xe ít chạy, không chạy.

Ở một số nước có thể thức cho chủ xe khai báo, nộp biển số cho xe không chạy, gián đoạn. Căn cứ vào đây để nhà quản lý giảm các khoản phí trong đó có phí đăng kiểm. Nếu trong hai kỳ đăng kiểm xe chạy dưới N km, miễn đăng kiểm tiếp, chỉ làm thủ tục đổi tem, chứng thực.

Từ lâu, ở VN đã tồn tại khẩu hiệu “Tất cả cho dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Để đạt được nội dung cao đẹp này, hy vọng Bộ CA, Bộ GTVT, Quốc Hội và Cục Đăng kiểm lưu tâm đến bài viết này, nó sẽ góp phần cho chế độ bền vững hơn.

P/s.
Để tránh tranh cãi vô lối giữa những người ít hiểu biết về xe cộ tôi nêu một ví dụ; Hiện tôi có một người bạn ở Tây Ninh có một chiếc xe Camry 2.4 bản nhập từ Mỹ đời 1990 đã chạy 30 năm nay với 160 vạn km, vẫn tốt. Ai cần mua tôi giới thiệu. giá chỉ 80 triệu VND. Nói kỹ vậy để các bạn biết rõ hơn cái “Sứ mệnh” mỏng tang của nhà đăng kiểm trong câu chuyện này. Vì, chiếc xe này đã qua gần …bốn mươi lần đăng kiểm. Nhân đây xin nói thêm một điều: Có ít nhất 95% xe bị tai nạn CÒN HẠN ĐĂNG KIỂM nhưng vì nhiều nguyên nhân và Ngành Đăng kiểm không phải chịu trách nhiệm gì, dù là 1% nhưng vẫn phải kiểm. Như một lẽ thường.