Những ‘lần đầu tiên’ của thị trường ô tô Việt Nam

Từ khi nào các hãng như Toyota, Ford, Mercedes xuất hiện tại Việt Nam và sau đó là những mẫu xe đầu tiên được lắp ráp?

Ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam bắt đầu từ trước năm 1975, nhưng số lượng ô tô lúc đó còn rất hạn chế do ảnh hưởng của chiến tranh. Đã từng có nhiều mẫu ô tô từ các thương hiệu Đức, Pháp, Nhật được nhập khẩu vào Việt Nam, nhưng chủ yếu là theo quan hệ chính trị, phục vụ một nhóm thiểu số.

Giai đoạn sau năm 1975, tổn thất do chiến tranh làm cho nền kinh tế Việt Nam gặp khó khăn về mọi mặt. Sau thời kỳ Đổi mới (1986), ngành công nghiệp ô tô vẫn mới chỉ ở những bước đầu. Doanh nghiệp chủ yếu sản xuất phụ tùng và đóng mới ô tô du lịch trên khung gầm ô tô tải.

Vào những năm 90, ngành công nghiệp xe hơi Việt Nam xuất hiện những liên doanh, công ty sản xuất ô tô đầu tiên (mẫu xe chính hãng) được Chính phủ cấp phép hoạt động. Điều này đã mở ra giai đoạn phát triển, định hình thị trường ô tô với hàng chục thương hiệu ngày nay.

Trong khuôn khổ bài viết, VnExpress Hãy cùng nhìn lại những dấu mốc và sự kiện đầu tiên của ngành công nghiệp ô tô kể từ năm 1990.

Liên doanh ô tô và mô hình nhà máy đầu tiên

Năm 1991, Xí nghiệp Liên doanh Ô tô Hoà Bình và Công ty Liên doanh Ô tô Mê Kông là hai liên doanh có vốn đầu tư nước ngoài đầu tiên tại Việt Nam đi vào hoạt động.

Riêng Mekong Auto là liên doanh với cơ cấu cổ phần gồm các đối tác đến từ Hàn Quốc (19%), Nhật Bản (51%) và Việt Nam (30%). Mekong Auto góp phần đưa Việt Nam vào danh sách 36 quốc gia có ngành công nghiệp sản xuất và chế tạo ô tô trên toàn thế giới.

Fiat Bravo, mẫu xe 5 cửa do Fiat phân phối, xuất hiện tại triển lãm ô tô 2008.  Ảnh: Trọng Nghiệp

Fiat Bravo, mẫu xe hatchback 5 cửa do Mekong phân phối xuất hiện tại triển lãm ô tô 2008. Ảnh: Nghiệp nặng

Nhà máy sản xuất ô tô Cửu Long của Mekong Auto được khánh thành vào năm 1992. Sản phẩm đầu tiên được giới thiệu ra thị trường là chiếc Mekong Star hai bánh, động cơ do SsangYong (Hàn Quốc) cung cấp.

Năm 1994, một sự kiện quan trọng diễn ra trong bối cảnh thời điểm đó là Tổng thống Mỹ Bill Clinton dỡ bỏ lệnh cấm vận với Việt Nam (từ năm 1975) và tuyên bố bình thường hóa quan hệ vào năm 1995. Nhiều hãng xe nước ngoài xem đây là cơ hội và tìm cách vào Việt Nam.

Năm 1995 chứng kiến ​​sự đổ bộ của nhiều thương hiệu nước ngoài. Từ những cái tên đầu tiên như Toyota, Ford, Chrysler cho đến những thương hiệu sau này như Mitsubishi, Isuzu, Suzuki …

Tính đến thời điểm hiện tại, thị trường ô tô Việt Nam có sự góp mặt của hầu hết các thương hiệu ô tô lớn trên thế giới, từ các phân khúc xe bình dân, xe sang, xe siêu sang đến xe siêu sang. Tính cả các thương hiệu con thuộc Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), Hiệp hội các nhà nhập khẩu ô tô Việt Nam (VIVA) và các thương hiệu khác, thị trường có hơn 30 thương hiệu đến từ các cường quốc công nghiệp. ô tô như Mỹ, Đức, Pháp, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ý.

Chiếc xe đô thị cỡ A đầu tiên

Năm 1993, Liên doanh Daewoo Việt Nam (Vidamco) được thành lập với sự kết hợp của Daewoo Hàn Quốc và Xí nghiệp Liên hiệp Cơ khí 7893 thuộc Bộ Quốc phòng. Công ty khánh thành nhà máy năm 1996 tại Ngọc Hồi (Hà Nội) và ra mắt Matiz vào năm 1998.

Daewoo Matiz lắp ráp tại Việt Nam từ linh kiện nhập khẩu, đồng thời mở ra phân khúc xe rẻ nhất, nhỏ nhất, dễ tiếp cận nhất trên thị trường. Giá xe thời điểm đó cũng tính theo USD, quy đổi 1 USD khoảng 13.000 đồng, chiếc Matiz có giá khoảng 130 triệu đồng.

Một mẫu Matiz đời 2005 tại Hà Nội.  Ảnh: Đức Yên

Một mẫu Matiz đời 2005 tại Hà Nội. Ảnh: Đức Yên

Mẫu xe Hàn có giá ngang ngửa hoặc nhỉnh hơn một chút so với các dòng xe tay ga cao cấp thời bấy giờ như Honda Spacy, Honda Dylan nhưng lại có ưu điểm “che nắng, che mưa”. Doanh số Matiz đạt đỉnh vào năm 2005 với 2.069 xe và bị ngừng sản xuất vào năm 2008, thay thế bằng Chevrolet Spark.

Đến nay, cả Daewoo Matiz và Chevrolet Spark đều không tồn tại. Trước năm 2019, sức mạnh của Kia Morning và Hyundai i10 khiến các mẫu xe Nhật Bản như Honda Brio, Toyota Wigo, Mitsubishi Mirage, Suzuki Celerio không có nhiều cơ hội.

Năm 2019, VinFast Fadil, mẫu xe sử dụng nền tảng của Opel Karls – Chevrolet Spark châu Âu, vươn lên thống trị phân khúc xe đô thị cỡ nhỏ. Cục diện phân khúc một lần nữa thay đổi.

Mẫu sedan cỡ B đầu tiên

Cuối những năm 1990, đầu những năm 2000, những người học lái xe tại Việt Nam đã rất quen thuộc với bộ đôi xe Hàn là Daewoo Lanos và Kia Pride. Đặc biệt, Lanos là mẫu sedan cỡ B nổi tiếng thời bấy giờ. Vào thời kỳ hoàng kim của thị trường xe hơi Việt Nam năm 2003, Daewoo bán được hơn 2.000 chiếc. Lanos ngừng sản xuất vào năm 2006 để nhường chỗ cho Gentra.

Một mẫu Cielo đời 1996 tại Hà Nội.  Ảnh: Otofun

Một mô hình Cielo năm 1996 ở phía bắc. Ảnh: Otofun

Tuy nhiên, người đi tiên phong trong phân khúc và đồng thời là tiền thân của Lanos là Daewoo Cielo. Mẫu xe này được liên doanh Vidamco bắt đầu sản xuất từ ​​tháng 4/1995 và kết thúc sự nghiệp vào tháng 12/2000.

Năm 2003, Toyota Vios lần đầu tiên được giới thiệu tại Việt Nam. Kể từ đó, mẫu xe của Toyota luôn dẫn đầu về doanh số bán hàng. Những mẫu xe xếp sau như Hyundai Accent, Honda City chưa bao giờ vượt qua được Vios.

Hãng xe sang đầu tiên vào Việt Nam

BMW là hãng xe sang đầu tiên vào Việt Nam vào năm 1994, thông qua hợp đồng với Xí nghiệp sản xuất ô tô Hòa Bình (VMC). Mẫu xe đầu tiên của công ty là Series 5 được lắp ráp tại nhà máy VMC đặt tại Triều Khúc, Thanh Xuân (Hà Nội).

BMW Series 2021 tại Việt Nam.  Ảnh: Thaco

BMW Series 2021 tại Việt Nam. Ảnh: Thaco

Chậm hơn một năm là Mercedes. Công ty mẹ Daimler AG thành lập liên doanh với Tổng công ty Cơ khí Giao thông Vận tải Sài Gòn (SAMCO) vào năm 1995. Năm 1996, công ty giới thiệu sản phẩm lắp ráp đầu tiên là E-class.

Hơn 20 năm có mặt tại Việt Nam, thương hiệu BMW đã phải vật lộn với nhiều lần thay đổi nhà phân phối và chuyển đổi hình thức kinh doanh, từ lắp ráp sang nhập khẩu. Mặt khác, Mercedes đã tăng trưởng ổn định và hiện đang dẫn đầu thị trường xe hơi hạng sang. Thương hiệu ngôi sao ba cánh là hãng xe sang duy nhất hiện có nhà máy lắp ráp tại Việt Nam. Các công ty như Audi, Lexus, BMW, Volvo đều nhập xe về bán. Tuy nhiên, Thaco đang trong quá trình hoàn thiện nhà máy để lắp ráp xe BMW tại Việt Nam vào cuối năm nay hoặc từ năm sau.

Thương hiệu xe hơi đầu tiên của Việt Nam

Trước khi có sự xuất hiện của VinFast, Công ty Cổ phần Ô tô Xuân Kiên (Vinaxuki) của ông Bùi Ngọc Huyên là thương hiệu ô tô đầu tiên của Việt Nam. Năm 2005, Vinaxuki và Thaco của ông Trần Bá Dương là hai doanh nghiệp tư nhân được nhà nước cấp phép sản xuất ô tô các loại và phụ tùng.

Trong khi Thaco trung thành với định hướng lắp ráp các dòng xe thương hiệu nước ngoài như Kia, Mazda, Peugeot, Vinaxuki do ông Huyên đứng đầu với tham vọng trở thành hãng xe thương hiệu Việt đầu tiên. Nhưng ước mơ đó đã không thành hiện thực khi sau năm 2009 công ty lâm vào cảnh thua lỗ, nợ nần chồng chất.

Một mô hình Vinaxuki chưa hoàn thiện nằm trước văn phòng công ty tại Đông Anh, Hà Nội, tháng 8 năm 2018. Ảnh: Phạm An

Một mô hình chưa hoàn thiện của Vinaxuki nằm trước văn phòng công ty tại Đông Anh, Hà Nội, tháng 8 năm 2018. Ảnh: Phạm An

Năm 2012, Vinaxuki mang mẫu concept VG150 đến triển lãm ô tô Hà Nội nhưng không được chú ý nhiều dù tỷ lệ nội địa hóa lên tới 58%. Năm 2015, Vinaxuki giải thể.

Giấc mơ ô tô của người Việt được tiếp nối bởi VinFast, công ty ô tô trực thuộc Tập đoàn Vingroup. Thương hiệu Việt gây sốt khi mang hai mẫu xe Lux A2.0 và Lux SA2.0 đến Paris Motor Show 2018, một trong 5 triển lãm xe lớn nhất thế giới. VinFast với tiềm lực tài chính mạnh, chiến lược bài bản, dần được người dùng chấp nhận. Doanh số của công ty hiện đứng thứ 4 tại Việt Nam sau Hyundai, Toyota và Kia, số liệu lũy kế đến tháng 7/2021.

Mẫu concept Lux A2.0 của VinFast tại triển lãm ô tô Paris 2018 Ảnh: Motor1

Mẫu xe ý tưởng Lux A2.0 của VinFast tại triển lãm ô tô Paris 2018. Ảnh: Động cơ1

Trong chiến tranh, Việt Nam cũng có một vài mẫu ô tô mang thương hiệu Việt Nam. Năm 1958, tại miền Bắc, các kỹ sư và công nhân nhà máy Chiến Thắng đã quyết định sản xuất một chiếc ô tô cỡ nhỏ, dựa trên thiết kế của hãng xăng Fregate của Pháp. Mẫu xe mang biển số QS001 với logo chữ V gắn trên lưới tản nhiệt, biểu tượng cho Việt Nam hay Victory – Chiến thắng. Nhưng ảnh hưởng của chiến tranh đã khiến chiếc xe không thể được thương mại hóa.

Ở phía Nam, Công ty Xe hơi Sài Gòn do Citroen (Pháp) thành lập đã sản xuất La Dalat vào năm 1969. Mẫu xe mang tên Việt Nam, lấy cảm hứng từ thành phố cao nguyên Đà Lạt. Trong khi đó, bản quyền thiết kế được lấy từ mẫu Baby Brousse của công ty Ateliers et Forges de l’Ebrié.

Triển lãm ô tô đầu tiên

Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) đã tổ chức triển lãm đầu tiên vào năm 2002 với tên gọi Vietnam Motor Show (VMS).

Cũng như các triển lãm ô tô khác trên thế giới, VMS được tổ chức mỗi năm một lần với thời gian từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm. Năm 2014, một nhóm doanh nghiệp nhập khẩu không muốn tổ chức triển lãm với các liên doanh khác nên đã tách ra và thành lập Hiệp hội Doanh nghiệp ô tô nhập khẩu (VIVA). Trong ba năm 2015-2017, VIVA đã tổ chức triển lãm riêng mang tên Vietnam International Motor Show (VIMS). Nhưng từ năm 2018 đến nay, VIVA đã quay lại với các liên doanh trong VAMA để làm triển lãm VMS tương tự như trước đây.

Một chiếc XC90.  người mẫu

Một chiếc XC90. người mẫu

Do dịch Covid-19, VMS 2020 đã bị hủy bỏ và nhiều khả năng VMS 2021 sẽ không diễn ra vì lý do tương tự.

Siêu xe, xe siêu sang vào Việt Nam

Lamborghini là hãng siêu xe đầu tiên được phân phối chính hãng tại Việt Nam thông qua nhà phân phối CT-Wearnes vào năm 2014. Showroom đầu tiên có trụ sở tại Hà Nội và ngừng hoạt động vào năm 2018. Sau đó, Lamborghini đã mở lại showroom mới. Hồ Chí Minh vào cuối năm 2020 cũng thông qua nhà phân phối cũ.

Một người mẫu Huracan mặc

Một mẫu Huracan nhập khẩu chính hãng chuẩn bị được khai trương showroom vào năm 2014 tại Hà Nội. Ảnh: Lương Dũng

Mẫu Lamborghini đầu tiên về Việt Nam là Gallardo vào cuối năm 2007 thông qua một đại lý tư nhân. Siêu xe đầu tiên về Việt Nam là mẫu Aston Martin Vanquish đời 2004, về nước vào năm 2006. Xe thuộc sở hữu của một doanh nhân tại TP.HCM với giá thời điểm đó khoảng 720.000 USD, tương đương 11,4 tỷ đồng.

Tháng 6/2013, thương hiệu xe siêu sang Rolls-Royce (RR) chính hãng đầu tiên hoạt động tại Việt Nam, thông qua nhà phân phối Regal. Showroom đầu tiên đặt tại Hà Nội, hoạt động được gần 7 năm thì hai bên ngừng hợp tác.

Một mẫu Rolls-Royce Cullinan tại đại lý ở Hà Nội, tháng 2 năm 2020. Ảnh: Minh Quân

Một mẫu Rolls-Royce Cullinan tại đại lý ở Hà Nội, tháng 2 năm 2020. Ảnh: Minh Quân

Đến cuối năm 2020, RR có nhà phân phối mới là S&S Automotive. Đại lý đầu tiên dự kiến ​​tọa lạc trên con đường sầm uất tại trung tâm Quận 1, TP.HCM. Nhà phân phối này dự định khai trương showroom vào giữa năm nay nhưng chưa thực hiện được vì dịch bệnh.

Chiếc Rolls-Royce chính hãng đầu tiên về Việt Nam là Phantom vào năm 2008, thuộc sở hữu của đại gia bất động sản một thời Dương Thị Bạch Diệp, quê Bình Định với biển số nổi tiếng 77L-7777. Xe được mua chính hãng tại Anh và cá nhân hóa theo ý chủ nhân với giá 1,3 triệu USD. Thời điểm đó để lăn bánh RR, nữ đại gia này phải chi không dưới 30 tỷ đồng, chi phí máy bay đưa xe về Việt Nam khoảng 12.000 USD. Các chuyên gia của hãng hàng không từ đại lý ở Singapore đã phải bay qua Việt Nam để thiết lập những điều cần thiết ban đầu cho chiếc xe.

Doãn Dũng – Thanh Nhàn

.

Theo vnexpress